Hoorns

Byzantijns Mannenkoor

Schilderkunst

Deiconen werden vanaf het begin volgens vaste regels geschilderd. In de traditie van het schilderen van iconen hield men zich aan overgeleverde voorbeelden, die nauwgezet nageschilderd moesten worden. Die oerbeelden van de personen zag men als de meest getrouwe afspiegeling van de heilige. Door de overeenkomst met het oertype kon de heilige naar de gelovige schouwen en werd het schouwen van de gelovige van de eeuwigheid mogelijk. Het schilderen van iconen is dan ook niet zozeer kunst als wel getrouwe en gelovige nabootsing. De toewijding en inspiratie werd dan ook altijd vormgegeven door een gebed voor het schilderen. Er waren echter altijd iconenschilders, die meer dan anderen erin slaagden het mysterie te benaderen door hun wijze van schilderen van de gestileerde figuren. Zij vonden dan navolging in kloosters en iconenscholen. Veel iconenschilders waren trouwens monniken, omdat het schilderen van iconen een intensieve inzet vereiste, vergelijkbaar met het kalligraferen van teksten.

Een gebed in kleuren

Na een jarenlange strijd werd het bidden bij iconen door een concilie goedgekeurd. Het gebruik in kerk en huis vond vanaf die tijd vooral plaats in de oosters-orthodoxe traditie. Ook nu nog is dat het geval. Iconen bepalen de richting van het gebed. Zij worden begroet bij binnenkomst in kerk en huis. Ze hebben een centrale en belangrijke plaats.
Belangrijk is vooral, dat zij het heilige present stellen. De wereld van God dringt ook via iconen binnen in de werkelijkheid van de gelovige. Herscheppend en inspirerend, richtinggevend en blikverwijdend. Het perspectief op iconen is dan ook omgekeerd, eindigend in het hart van de toeschouwer. Door het schouwen van iconen kan het eeuwige Licht de gelovige bestralen, zo kan hij/zij omgevormd worden, steeds meer gelijkvormig aan de uitstraling van de heiligen. En vooral steeds meer gelijkend op de Zoon der mensen, Christus.

En wij?

Ook westerse Christenen tonen in toenemende mate belangstelling en openheid voor iconen. Velen plaatsen een icoon in eigen huis. Veel kerken hebben iconen aangeschaft. Er zijn overal in West Europa regelmatig iconententoonstellingen. Er zijn vele boeken over iconen in omloop. Iconen schilderen is voor ieder die dat wil mogelijk. In veel grote steden zijn er cursussen, waar het vervaardigen en schilderen van iconen geleerd kan worden. Iconen raken nu ook de harten van westerse christenen. Ook wij, nuchtere Nederlanders, ervaren iconen in toenemende mate als vensters op de eeuwigheid.

Elly Linger